Pierwsza upadłość fundacji rodzinnej. Co oznacza dla rynku?
Pierwsza upadłość fundacji rodzinnej była kwestią czasu i wbrew pozorom nastąpiła stosunkowo szybko.
Ustawa o fundacji rodzinnej obowiązuje od maja 2023 roku, a pierwsze podmioty zaczęły być rejestrowane już kilka miesięcy później. Na początku 2026 roku w Polsce funkcjonowało ponad 3000 fundacji rodzinnych, a kolejne wnioski o wpis wciąż oczekują na rozpoznanie. Ta forma organizacji majątku staje się więc coraz bardziej popularna.
W przypadku pierwszej upadłej fundacji rodzinnej już w kwietniu 2025 roku sąd ustanowił tymczasowego nadzorcę sądowego. Jego zadaniem było ustalenie, czy fundacja posiada środki pozwalające na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Samo postępowanie o ogłoszenie upadłości trwało około roku.
Warto podkreślić, że poniższe uwagi nie dotyczą tej konkretnej sprawy, lecz upadłości fundacji rodzinnych jako instytucji prawnej.
Czy fundacja rodzinna rzeczywiście chroni majątek?
Fundacja rodzinna została pomyślana przez ustawodawcę jako swoisty „hub majątkowy” – struktura pozwalająca na uporządkowane zarządzanie majątkiem fundatora i jego przekazywanie kolejnym pokoleniom. W naturalny sposób pojawia się więc pytanie: czy pierwsze przypadki upadłości podważają bezpieczeństwo tej konstrukcji?
Z punktu widzenia wierzycieli kwestia ta jest szczególnie istotna. Fundacja rodzinna bywa bowiem postrzegana jako struktura silnie chroniąca majątek fundatora i ograniczająca dostęp do niego.
W rzeczywistości jednak nie istnieje forma prawna prowadzenia działalności, która całkowicie eliminowałaby odpowiedzialność wobec wierzycieli. Taka konstrukcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami obrotu gospodarczego.
Odpowiedzialność ponoszą zarówno przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, jak i spółki, spółdzielnie czy fundacje. Różny jest jedynie zakres tej odpowiedzialności, przesłanki jej powstania oraz procedury jej dochodzenia.
Co oznacza upadłość dla wierzycieli fundacji rodzinnej?
Postępowanie upadłościowe wprowadza uporządkowane zasady zaspokajania wierzycieli. Oznacza to, że nie obowiązuje zasada „kto pierwszy, ten lepszy”, charakterystyczna dla egzekucji prowadzonych przez wielu wierzycieli jednocześnie.
W toku postępowania upadłościowego możliwe jest także zakwestionowanie niektórych czynności dokonanych przed ogłoszeniem upadłości. W praktyce oznacza to, że majątek wyprowadzony z fundacji na krótko przed jej upadłością może zostać odzyskany i przeznaczony na zaspokojenie wierzycieli.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego jest to mechanizm kluczowy.
Dlaczego pierwsza upadłość fundacji rodzinnej to dobry sygnał dla rynku?
Paradoksalnie pierwsza upadłość fundacji rodzinnej można uznać za pozytywny sygnał dla rynku. Pokazuje ona bowiem, że również w przypadku tej stosunkowo nowej konstrukcji prawnej działają mechanizmy odpowiedzialności właściwe dla całego systemu prawa gospodarczego.
Fundacje rodzinne – podobnie jak inne podmioty uczestniczące w obrocie gospodarczym – podlegają zasadzie odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Oznacza to również konieczność bieżącego monitorowania sytuacji finansowej oraz reagowania w przypadku zagrożenia niewypłacalnością.
Wraz z rosnącą popularnością fundacji rodzinnych można spodziewać się, że podobnych spraw będzie w przyszłości więcej. Nie jest to jednak oznaka słabości tej instytucji, lecz naturalna konsekwencja jej coraz szerszego wykorzystania w praktyce gospodarczej.
